Колумна на Ванковска: Окупација во 26 слики

АКЦИЈА
loading...

Истоимениот филм (1978) на Лордан Зафрановиќ своевремено предизвика толку контроверзии, што неколку години дури и не беше прикажуван. Приказната за окупацијата, односите меѓу луѓето, злосторствата, беше тешка за прифаќање, па режисерот беше обвинет за антихрватство. Без поинакви претензии, насловот на овој филм сам се наметна во обид да направам пресек на она што се случува во/со Македонија. Наведувам проблеми и сцени што се многу побројни од она што може да опфати една колумна. Сите тие го даваат грдото, тажно, но и вистинито лице на Македонија, видено во скршено огледало. Македонија на периферијата, како запустена територија, која треба да им послужи на макроата што ја продаваат и злоупотребуваат.

Прво, почнувам од она што звучи најбанално – комарците! Верувале или не, денес е Меѓународен ден на комарците, кој над сто години го одбележува откривањето на врската меѓу нив и маларијата. Кај нас уште нема маларија, ама комарците се пример за колосална неспособност на градската и локалните власти. Неуспешноста на една обична рутинска операција на запрашување создаде не само нелагоди туку и штетни последици за флората и фауната, па и за здравјето на луѓето. Оваа епизода ја покажа таа неподнослива леснотија на лагата, која почна од бесшумните летала (веројатно и безопасни за комарците) до подметнати снимки, и на крајот фелиниевски повик за заедничко испраќање на авионите во присуство на граѓаните. Второ, видете го Водно! Тоа е оној ист заштитен парк, нашите бели дробови и место за релаксација, она за кое се правеа протести кога градежната мафија го осакатуваше.

Сега, кога дојде слободата (на профитот), активистите замолкнаа, а теренот е згоден за градење гасовод (од кој фајде најмногу ќе види соседна држава). Вчера се одржа протестен собир, но овие власти не се глуви како претходните, лесно се навредуваат од критика, веднаш посегнуваат по „оружјето“ и се закануваат. Третата слика ја прикажува донкихотската битка на жителите на струмичкиот крај против бракот на корпоративните бизниси и власта, што се темели на рудници на смртта. Сликата е ужасно гротескна: газдите организираат народни средби со жени и деца, глумат добротвори денес делејќи чоколатца за утре да им остават во завет болештини.

 

Власта што се колнеше во локалните референдуми, сега мисли дека некои животи се „потрошни“ (disposable), а профитот значи живот. Во контекст, а како „културен“ додаток, е сликата на „Струмица опен фестивал“: на плоштадот пее Лепа Брена, опкружена со стотина скари. А секоја општина има слична сценографија: ќе донесат певаљки за големи пари, за фестивал во стилот „удри бригу на весеље“, што би рекле Србите, а нема средства за амбуланти и детски градинки. Петтата слика од (само)окупацијата е Македонија како голема депонија – во градовите, по патиштата, во туристичките места. Некои граѓани се самоорганизираат (една од акциите има симпатично име „Не биди ѓубре“) во собирање отпад и вршење на она за што се платени комуналните претпријатија. Но локалните власти повеќе ја сакаат онаа стара песна на Бора Чорба „остала си ѓубре до краја!“.

Шестата слика е стара, со „патина“: вработувања со претходен благослов на општинскиот комитет на владејачката партија. На тоа додајте ги оние илјадници „рамковни вработувања“, и тоа на раководни места, без ден искуство – и сликата е комплетна. Ах, се разбира! Не заборавајте на фризерки вработени во ЕЛЕМ со плата на доцент или шофер со плата повисока од таа на редовен професор. Седмата слика е традиционална, печалбарска – со тоа што сега заминуваат високообразовани кадри, главно лекари. Откако ќе ги понижат, измалтретираат и ограбат брилијантните специјализанти, тие си заминуваат во ЕУ (Германија е главна дестинација), без да чекаат да се смени име или да дојде живот. Тие имаат еден живот, а можат да спасат многу други.

Осмата слика е директно од кабинетот: премиерот лично го презентира „нешто вкусно и крцкаво“, како што вели додека постира слика на џанк-фуд, брза храна од компанијата КФЧ (во која одамна нема чикен, пилешко, туку адитиви што не би сакале да им ги дадете на своите деца.) Деветтата слика е уникатна: вицепремиер со месеци не оди на работа, затоа што му е лут некому, но платата му стигнува. Десеттата слика е тешко да се опише веродостојно, бидејќи се одвива во четири очи: зделки, тендери, субвенции, иновациски поттици и слично, сето тоа не е за јавност. Но единаесеттата слика е апла видлива: непотизмот и клиентелизмот цветаат како во најдобрите времиња. Дванаесеттата слика е само за нечии очи и уши, оние на државата, која подготви нов „легален и легитимен“ начин на нечуен упад во приватноста.

Остатокот прочитајте го на Нова Македонија

loading...